DIỄN ÐÀN THƠ VĂN

蓋 聞
Cái văn:

仁 義之 舉, 要 在 安 民,
Nhân nghĩa chi cử, yếu tại an dân,

弔伐 之 師 莫 先 去 暴 。
Điếu phạt chi sư mạc tiên khứ bạo.

惟， 我 大 越 之 國,
Duy, ngã Đại Việt chi quốc,

實 為文 獻 之 邦 。
Thật vi văn hiến chi bang.

山 川 之 封域 既 殊,
Sơn xuyên chi phong vực ký thù,

南 北 之 風 俗亦 異 。
Nam bắc chi phong tục diệc dị.

自 趙 丁 李 陳 之肇 造 我 國,
Tự Triệu Đinh Lý Trần chi triệu tạo ngã quốc,

與 漢 唐 宋元 而 各 帝 一 方 。
Dữ Hán Đường Tống Nguyên nhi các đế nhất phương.

雖 強弱 時 有 不 同
Tuy cường nhược thì hữu bất đồng,

而 豪 傑 世未 常 乏 。
Nhi hào kiệt thế vị thường phạp.

故 劉 龔 貪 功以 取 敗,
Cố Lưu Cung tham công dĩ thủ bại,

而 趙 好 大 以 促 亡 。
Nhi Triệu Tiết hảo đại dĩ xúc vong.

唆 都 既 擒 於 鹹 子 關 ，
Toa Đô ký cầm ư Hàm Tử quan,

烏 馬 又 殪 於 白 藤 海 。
Ô Mã hựu ế ư Bạch Đằng hải.

嵇 諸 往 古,
Kê chư vãng cổ,

厥 有 明 徵。
Quyết hữu minh trưng.

頃 因 胡 政 之 煩 苛 。
Khoảnh nhân Hồ chính chi phiền hà.

至 使 人 心 之 怨 叛 。
Chí sử nhân tâm chi oán bạn.

狂明 伺 隙, 因 以 毒 我 民；
Cuồng Minh tứ khích, nhân dĩ độc ngã dân;

惡 黨 懷 奸, 竟 以 賣我 國 。
Ác đảng hoài gian, cánh dĩ mại ngã quốc.

焮 蒼 生 於 虐 焰，
Hân thương sinh ư ngược diệm,

陷 赤 子 於 禍 坑 。
Hãm xích tử ư họa khanh.

欺天 罔 民, 詭 計 蓋 千 萬狀;
Khi thiên võng dân, quỷ kế cái thiên vạn trạng;

連 兵 結 釁 稔 惡 殆二 十 年 。
Liên binh kết hấn nẫm ác đãi nhị thập niên.

敗 義 傷 仁 ，乾 坤 幾 乎 欲 息;
Bại nghĩa thương nhân, càn khôn kỷ hồ dục tức;

重 科厚 歛, 山 澤 靡 有 孑 遺。
Trọng khoa hậu liễm, sơn trạch mi hữu kiết di.

開 金 場 塞 冒 嵐 瘴 而斧 山 淘 沙,
Khai kim trường tái mạo lam chướng nhi phủ sơn đào sa,

採 明 珠 則觸 蛟 龍 而 緪 腰 汆 海 。
Thái minh châu tắc xúc giao long nhi căng yêu thộn hải.

擾 民 設 玄 鹿 之 陷 阱 ，
Nhiễu dân thiết huyền lộc chi hãm tịnh,

殄 物 織 翠 禽 之 網 羅 。
Điễn vật chức thúy cầm chi võng la.

昆 虫 草 木 皆 不 得 以 遂其 生,
Côn trùng thảo mộc giai bất đắc dĩ toại kỳ sinh,

鰥 寡 顛 連 俱 不獲 以 安 其 所 。
Quan quả điên liên câu bất hoạch dĩ an kỳ sở.

浚 生 靈之 血 以 潤 桀 黠 之 吻 牙；
Tuấn sinh linh chi huyết dĩ nhuận kiệt hiệt chi vẫn nha;

極 土 木 之 功 以 崇 公私 之 廨 宇 。
Cực thổ mộc chi công dĩ sùng công tư chi giải vũ.

州 里 之 征徭 重 困,
Châu lí chi chinh dao trọng khốn,

閭 閻 之 杼 柚皆 空 。
Lư diêm chi trữ trục giai không.

決 東 海 之 水 不足 以 濯 其 污,
Quyết Đông Hải chi thủy bất túc dĩ trạc kỳ ô,

罄 南 山之 竹 不 足 以 書 其 惡 。
Khánh Nam Sơn chi trúc bất túc dĩ thư kỳ ác.

神 民 之 所 共 憤,
Thần dân chi sở cộng phẫn,

天 地之 所 不 容 。
Thiên địa chi sở bất dung.

予
Dư:

奮 跡 藍山,
Phấn tích Lam Sơn,

棲 身 荒 野 。
Thê thân hoang dã.

念 世讎 豈 可 共 戴,
Niệm thế thù khởi khả cộng đái,

誓 逆 賊難 與 俱 生 。
Thệ nghịch tặc nan dữ câu sinh.

痛 心 疾 首者 垂 十 餘 年,
Thống tâm tật thủ giả thùy thập dư niên,

嘗 膽 臥薪 者 蓋 非 一 日 。
Thường đảm ngọa tân giả cái phi nhất nhật.

發 憤忘 食, 每 研 覃 韜 略 之書,
Phát phẫn vong thực, mỗi nghiên đàm thao lược chi thư,

即 古 驗 今, 細 推究 興 亡 之 理 。
Tức cổ nghiệm kim, tế suy cứu hưng vong chi lý.

圖 回 之志
Đồ hồi chi chí

寤 寐 不 忘 。
Ngộ mị bất vong.

當 義 旗初 起 之 時,
Đương nghĩa kì sơ khởi chi thì,

正 賊 勢 方張 之 日 。
Chính tặc thế phương trương chi nhật.

奈 以 ﹕
Nại dĩ:

人 才秋 葉,
Nhân tài thu diệp,

俊 傑 晨 星 。
Tuấn kiệt thần tinh.

奔走 先 後 者 既 乏 其 人 ，
Bôn tẩu tiên hậu giả ký phạp kỳ nhân,

謀 謨 帷 幄 者 又 寡 其 助。
Mưu mô duy ác giả hựu quả kỳ trợ.

特 以 救 民 之 念, 每鬱 鬱 而 欲 東;
Đặc dĩ cứu dân chi niệm, mỗi uất uất nhi dục đông;

故 於 待賢 之 車, 常 汲 汲 已 虛左 。
Cố ư đãi hiền chi xa, thường cấp cấp dĩ hư tả.

然 其
Nhiên kỳ:

得 人 之 效 茫若 望 洋,
Đắc nhân chi hiệu mang nhược vọng dương,

由 己 之 誠 甚於 拯 溺 。
Do kỷ chi thành thậm ư chửng nịch.

憤 兇 徒 之 未滅,
Phẫn hung đồ chi vị diệt,

念 國 步 之 遭 迍 。
Niệm quốc bộ chi tao truân.

靈 山 之 食 盡 兼 旬,
Linh Sơn chi thực tận kiêm tuần,

瑰縣 之 眾 無 一 旅 。
Khôi Huyện chi chúng vô nhất lữ.

蓋 天欲 困 我 以 降 厥 任,
Cái thiên dục khốn ngã dĩ giáng quyết nhiệm,

故與 益 勵 志 以 濟 于 難 。
Cố dữ ích lệ chí dĩ tế vu nan.

揭 竿 為 旗, 氓 隸 之 徒四 集
Yết can vi kỳ, manh lệ chi đồ tứ tập;

投 醪 饗 士, 父 子之 兵 一 心 。
Đầu giao hưởng sĩ, phụ tử chi binh nhất tâm.

以 弱 制 彊， 或 攻 人 之 不 備;
Dĩ nhược chế cường, hoặc công nhân chi bất bị;

以寡 敵 眾 常 設 伏 以 出 奇。
Dĩ quả địch chúng thường thiết phục dĩ xuất kỳ.

卒 能
Tốt năng:

以 大 義 而 勝 兇殘,
Dĩ đại nghĩa nhi thắng hung tàn,

以 至 仁 而 易 彊 暴。
Dĩ chí nhân nhi dị cường bạo.

蒲 藤 之 霆 驅 電 掣 ，
Bồ Đằng chi đình khu điện xế,

茶 麟 之 竹 破 灰 飛 。
Trà Lân chi trúc phá hôi phi.

士氣 以 之 益 增,
Sĩ khí dĩ chi ích tăng,

軍 聲 以之 大 振 。
Quân thanh dĩ chi đại chấn.

陳 智, 山 壽, 聞風 而; 褫 魄，
Trần Trí, Sơn Thọ văn phong nhi sỉ phách,

李 安, 方 政, 假 息 以 偷生 。
Lý An, Phương Chính giả tức dĩ thâu sinh.

乘 勝 長 驅, 西 京既 為 我 有；
Thừa thắng trường khu, Tây Kinh ký vị ngã hữu;

選 兵 進 取， 東 都 盡 復 舊 疆 。
Tuyển binh tiến thủ, Đông Đô tận phục cựu cương.

寧橋 之 血 成 川, 流 腥 萬里;
Ninh Kiều chi huyết thành xuyên, lưu tinh vạn lý;

窣 洞 之 屍 積 野 ，遺 臭 千 年 。
Tốt Động chi thi tích dã, di xú thiên niên.

陳 洽 賊 之腹 心, 既 梟 其 首;
Trần Hiệp tặc chi phúc tâm, ký kiêu kỳ thủ;

李亮 賊 之 奸 蠹, 又 暴 厥屍 。
Lý Lượng tặc chi gian đố, hựu bạo quyết thi.

王 通 理 亂 而 焚 者益 焚,
Vương Thông lý loạn nhi phần giả ích phần,

馬 瑛 救 鬥 而 怒者 益 怒 。
Mã Anh cứu đấu nhi nộ giả ích nộ.

彼 智 窮 而 力盡, 束 手 待 亡;
Bỉ trí cùng nhi lực tận, thúc thủ đãi vong;

我 謀伐 而 心 攻, 不 戰 自 屈。
Ngã mưu phạt nhi tâm công, bất chiến tự khuất.

謂 彼 必 易 心 而 改 慮，
Vị bỉ tất dị tâm nhi cải lự,

豈 意 復 作 孽 以 速 辜。
Khởi ý phục tác nghiệt dĩ tốc cô.

執 一 己 之 見 以 嫁 禍於 他 人,
Chấp nhất kỷ chi kiến dĩ giá họa ư tha nhân,

貪 一 時 之 功以 貽 笑 於 天 下 。
Tham nhất thì chi công dĩ di tiếu ư thiên hạ.

遂 靈宣 德 之 狡 童, 黷 兵 無厭;
Toại linh Tuyên Đức chi giảo đồng, độc binh vô yếm;

仍 命 晟 昇 之 懦 將， 以 油 救 焚 。
Nhưng mệnh Thạnh Thăng chi nọa tướng, dĩ du cứu phần.

丁 未 九月 柳 昇 遂 引 兵 猶 邱 溫而 進,
Đinh vị cửu nguyệt Liễu Thăng toại dẫn binh do Khâu Ôn nhi tiến,

本 年 十 月 木 晟又 分 途 自 雲 南 而 來 。
Nản niên thập nguyệt Mộc Thạnh hựu phân đồ tự Vân Nam nhi lai.

予 前 既 選 兵 塞 險 以 摧其 鋒,
Dư tiền ký tuyển binh tái hiểm dĩ tồi kỳ phong,

予 後 再 調 兵 截路 以 斷 其 食 。
Dư hậu tái điều binh tiệt lộ dĩ đoạn kỳ thực.

本 月 十八 日 柳 昇 為 我 軍 所 攻， 計 墜 於 支 稜 之 野 ；
Bản nguyệt thập bát nhật Liễu Thăng vị ngã quân sở công, kế trụy ư Chi Lăng chi dã;

本 月 二 十 日 柳 昇 又 為我 軍 所 敗, 身 死 於 馬鞍 之 山 。
Bản nguyệt nhị thập nhật Liễu Thăng hựu vị ngã quân sở bại, thân tử ư Mã An chi sơn.

二 十 五 日 保定 伯 梁 銘 陣 陷 而 喪 軀，
Nhị thập ngũ nhật Bảo Định bá Lương Minh trận hãm nhi táng khu,

二 十 八 日 尚 書 李 慶計 窮 而 刎 首 。
Nhị thập bát nhật Thượng thư Lý Khánh kế cùng nhi vẫn thủ.

我 遂 迎刃 而 解,
Ngã toại nghênh nhận nhi giải,

彼 自 倒 戈 相攻 。
Bỉ tự đảo qua tương công.

繼 而 四 面 添 兵 以包 圍,
Kế nhi tứ diện thiêm binh dĩ bao vi,

期 以 十 月 中 旬而 殄 滅 。
Kì dĩ thập nguyệt trung tuần nhi điễn diệt.

爰 選 貔 貅 之士,
Viên tuyển tỳ hưu chi sĩ,

申 命 爪 牙 之 臣 。
Thân mệnh trảo nha chi thần.

飲 象 而 河 水 乾,
Ẩm tượng nhi hà thủy càn,

磨 刀而 山 石 鈌 。
Ma đao nhi sơn thạch khuyết.

一 鼓 而 黥刳 鱷 斷,
Nhất cổ nhi kình khô ngạc đoạn,

再 鼓 而 鳥 散麇 驚 。
Tái cổ nhi điểu tán quân kinh.

決 潰 蟻 於 崩 堤，
Quyết hội nghĩ ư băng đê,

振 剛 風 於 稿 葉 。
Chấn cương phong ư cảo diệp.

都督 崔 聚 膝 行 而 送 款 ，
Đô đốc Thôi Tụ tất hành nhi tống khoản,

尚 書 黃 福 面 縛 以 就 擒。
Thượng thư Hoàng Phúc diện phọc dĩ tựu cầm.

僵 屍 塞 諒 江 諒 山 之途,
Cương thi tái Lượng Giang Lượng Sơn chi đồ,

戰 血 赤 昌 江 平 灘之 水 。
Chiến huyết xích Xương Giang Bình Than chi thủy.

風 雲 為 之 變 色，
Phong vân vị chi biến sắc,

日 月 慘 以 無 光 。
Nhật nguyệt thảm dĩ vô quang.

其雲 南 兵 為 我 軍 所 扼 於梨 花 ，自 恫 疑 虛 喝 而先 以 破 腑;
Kỳ Vân Nam binh vị ngã quân sở ách ư Lê Hoa, tự đỗng nghi hư hạt nhi tiên dĩ phá phủ;

其 沐 晟 眾聞 柳 昇 為 我 軍 所 敗 於芹 站, 遂 躪 藉 奔 潰 而僅 得 脫 身 。
Kỳ Mộc Thạnh chúng văn Liễu Thăng vị ngã quân sở bại ư Cần Trạm, toại lận tạ bôn hội nhi cận đắc thoát thân.

冷 溝 之 血杵 漂, 江 水 為 之 嗚 咽；
Lãnh Câu chi huyết chử phiếu, giang thủy vị chi ô yết;

丹 舍 之 屍 山 積, 野草 為 之 殷 紅 。
Đan Xá chi thi sơn tích, dã thảo vị chi ân hồng.

兩 路 救兵 既 不 旋 踵 而 俱 敗 ，
Lưỡng lộ cứu binh ký bất toàn chủng nhi câu bại,

各 城 窮 寇 亦 將 解 甲 以出 降 。
Các thành cùng khấu diệc tướng giải giáp dĩ xuất hàng.

賊 首 成 擒, 彼既 掉 餓 虎 乞 憐 之 尾 ；
Tặc thủ thành cầm, bỉ ký trạo ngạ hổ khất liên chi vỹ;

神 武 不 殺, 予 亦 體 上帝 孝 生 之 心 。
Thần võ bất sát, dư diệc thể thượng đế hiếu sinh chi tâm.

參 將 方政, 內 官 馬 騏, 先 給艦 五 百 餘 艘, 既 渡 海而 猶 且 魂 飛 魄 散;
Tham tướng Phương Chính, Nội quan Mã Kỳ, tiên cấp hạm ngũ bách dư sưu, ký độ hải nhi do thả hồn phi phách tán;

總兵 王 通, 參 政 馬 瑛 ，又 給 馬 數 千 餘 匹, 已還 國 而 益 自 股 慄 心 驚。
Tổng binh Vương Thông, Tham chính Mã Anh, hựu cấp mã sổ thiên dư thất, dĩ hoàn quốc nhi ích tự cổ lật tâm kinh.

彼 既 畏 死 貪 生, 而修 好 有 誠;
Bỉ ký uý tử tham sinh, nhi tu hảo hữu thành;

予 以 全 軍為 上, 而 欲 民 之 得 息。
Dư dĩ toàn quân vi thượng, nhi dục dân chi đắc tức.

非 惟 謀 計 之 極 其 深遠,
Phi duy mưu kế chi cực kỳ thâm viễn,

蓋 亦 古 今 之 所 未見 聞 。
Cái diệc cổ kim chi sở vị kiến văn.

社 稷 以 之 奠安,
Xã tắc dĩ chi điện an,

山 川 以 之 改 觀 。
Sơn xuyên dĩ chi cải quan.

乾 坤 既 否 而 復 泰,
Càn khôn ký bĩ nhi phục thái,

日月 既 晦 而 復 明 。
Nhật nguyệt ký hối nhi phục minh.

于 以開 萬 世 太 平 之 基,
Vu dĩ khai vạn thế thái bình chi cơ,

于以 雪 天 地 無 窮 之 恥 。
Vu dĩ tuyết thiên địa vô cùng chi sỉ.

是 由 天 地 祖 宗 之 靈 有
Thị do thiên địa tổ tông chi linh hữu

以 默 相 陰 佑 而 致 然 也 !
Dĩ mặc tương âm hữu nhi trí nhiên dã

於 戲 !
Ô hô!

一戎 大 定, 迄 成 無 兢 之功;
Nhất nhung đại định, hất thành vô cạnh chi công;

四 海 永 清, 誕 布維 新 之 誥 。
Tứ hải vĩnh thanh, đản bố duy tân chi cáo.

播 告 遐 邇，
Bá cáo hà nhĩ,